Wypadanie odbytnicy (łac. prolapsus recti) to stan, w którym końcowy odcinek jelita grubego (odbytnica) przemieszcza się w dół i wysuwa poza odbyt. Schorzenie może pojawić się w każdym wieku, ale najczęściej dotyczy kobiet między 40. a 70. rokiem życia, często po licznych porodach, zabiegach ginekologicznych lub przy przewlekłych zaparciach. W zależności od stopnia zaawansowania może to być:
- wypadanie częściowe – na zewnątrz widoczna jest jedynie błona śluzowa odbytnicy,
- wypadanie całkowite – wysuwa się cała ściana odbytnicy,
- wypadanie wewnętrzne (wgłobienie odbytniczo-odbytowe) – ściana odbytnicy zapada się do jej wnętrza, ale nie wychodzi na zewnątrz.
Przyczyny wypadania odbytnicy
Wypadanie odbytnicy jest złożonym problemem, który rzadko ma jedną przyczynę. Najczęściej współistnieje z osłabieniem struktur podtrzymujących narządy miednicy mniejszej, czyli mięśni dna miednicy i aparatu więzadłowego.
1. Osłabienie mięśni dna miednicy
Mięśnie dna miednicy odpowiadają za podtrzymanie odbytnicy, pęcherza i macicy. Ich osłabienie może być skutkiem:
- licznych porodów naturalnych,
- dużych dzieci lub długiego II okresu porodu,
- braku właściwej regeneracji po porodzie,
- zmian hormonalnych w okresie menopauzy,
- długotrwałego siedzenia lub braku aktywności fizycznej.
Zaburzenia pracy mięśni dna miednicy prowadzą do utraty wsparcia dla odbytnicy, co sprzyja jej obniżeniu i stopniowemu wypadaniu.
2. Zaparcia i nieprawidłowe parcie
Przewlekłe zaparcia wymagające silnego parcia to jeden z głównych czynników ryzyka. Stałe zwiększanie ciśnienia w jamie brzusznej osłabia powięzi i więzadła utrzymujące odbytnicę. Podobny efekt wywołuje nieprawidłowy sposób oddychania i brak umiejętności rozluźniania mięśni dna miednicy w trakcie defekacji.
3. Operacje i urazy w obrębie miednicy
Zabiegi ginekologiczne, resekcje jelita, cesarskie cięcia czy urazy okołoporodowe mogą prowadzić do zaburzeń napięcia tkanek i uszkodzenia nerwów sromowych, co zaburza kontrolę nad odbytem. Więcej informacji TUTAJ
4. Choroby towarzyszące
Do czynników ryzyka należą również:
- zespół jelita drażliwego (IBS),
- choroby neurologiczne (np. uszkodzenie rdzenia kręgowego, stwardnienie rozsiane),
- przewlekłe biegunki,
- endometrioza,
- otyłość.
Objawy wypadania odbytnicy
Na wczesnym etapie objawy mogą być dyskretne, jednak z czasem stają się coraz bardziej dokuczliwe. Typowe objawy to:
- uczucie „pełności” lub ciała obcego w odbycie,
- ból lub pieczenie w trakcie wypróżniania,
- widoczna, czerwonawa masa pojawiająca się podczas parcia,
- uczucie niepełnego wypróżnienia,
- wydzielina śluzowa lub krwawienie z odbytu,
- trudność w utrzymaniu stolca i gazów,
- w zaawansowanych przypadkach – wypadanie odbytnicy podczas chodzenia lub nawet w spoczynku.
U około 30% kobiet z wypadaniem odbytnicy współistnieje wypadanie macicy lub pochwy, co wskazuje na wspólne tło – osłabienie mięśni dna miednicy i struktur podporowych narządów miednicy oraz nieprawidłowy oddech, wywołujący wypieranie narządów.
Diagnostyka obejmuje dokładny wywiad medyczny, ocenę objawów i badanie fizykalne. Często wykonuje się również badanie per rectum, defekografię, kolonoskopię, badanie uroginekologiczne. Ważne jest ustalenie, czy wypadanie ma charakter izolowany, czy współistnieje z obniżeniem innych narządów miednicy.
Jak możemy Ci pomóc ?
Fizjoterapia uroginekologiczna to skuteczna i nieinwazyjna forma terapii, której celem jest przywrócenie prawidłowego napięcia, siły i koordynacji mięśni dna miednicy oraz poprawa funkcji narządów miednicy mniejszej. Leczenie zależy od stopnia zaawansowania schorzenia. W łagodniejszych przypadkach podstawą jest fizjoterapia uroginekologiczna, natomiast w cięższych – może być konieczne leczenie operacyjne. Nawet w przypadku planowanej operacji fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w przygotowaniu do zabiegu i rekonwalescencji.
Diagnostyka funkcjonalna
Podczas pierwszej wizyty fizjoterapeuta przeprowadza szczegółowy wywiad i badanie palpacyjne mięśni dna miednicy – często przez pochwę lub odbyt. Pozwala to ocenić siłę skurczu, elastyczność i zdolność do relaksacji mięśni.
Nauka prawidłowej aktywacji mięśni dna miednicy
Pacjentka uczy się, jak prawidłowo napinać i rozluźniać mięśnie dna miednicy, a także jak unikać nadmiernego parcia i zwiększania ciśnienia w jamie brzusznej podczas codziennych czynności (kichanie, kaszel, dźwiganie).
Terapia manualna i wisceralna
Terapia manualna obejmuje techniki rozluźniające, poprawiające ukrwienie i elastyczność tkanek. Terapia wisceralna przywraca prawidłowy ślizg i ruchomość między narządami (odbytnicą, macicą, pęcherzem), co ma kluczowe znaczenie w procesie leczenia.
Reedukacja posturalna i oddechowa
Fizjoterapeuta pracuje również nad prawidłową postawą ciała i torem oddechowym, co zmniejsza ciśnienie w jamie brzusznej i wspiera pracę mięśni dna miednicy.
Przygotowanie do operacji i rehabilitacja pooperacyjna
U kobiet, które wymagają leczenia chirurgicznego, fizjoterapia jest nieoceniona w przygotowaniu do zabiegu. Wzmacnia mięśnie, poprawia ich kontrolę i przyspiesza rekonwalescencję po operacji. Uczy również nawyków, które zapobiegają nawrotom – np. prawidłowego parcia i kontroli oddechu.
PAMIĘTAJ ! To jak funkcjonujesz na co dzień może mieć bardzo duży wpływ na walkę z tą dolegliwością.
- Unikaj dźwigania ciężarów.
- Nie wstrzymuj wypróżnień – reaguj na naturalną potrzebę.
- Nie przyj na toalecie – stosuj pozycję zbliżoną do kucznej (np. ze stołkiem pod nogami).
- Dbaj o regularny ruch i elastyczność ciała.
- Stosuj dietę bogatą w błonnik i pij odpowiednią ilość wody.
- Ćwicz prawidłowe oddychanie torem przeponowym.
Wypadanie odbytnicy to problem, który może znacząco obniżyć komfort życia kobiety, ale odpowiednio wcześnie podjęta terapia daje duże szanse na poprawę bez konieczności operacji. Fizjoterapia uroginekologiczna stanowi podstawę profilaktyki, leczenia zachowawczego i przygotowania do zabiegu chirurgicznego. Regularna praca z fizjoterapeutą pozwala odzyskać kontrolę nad ciałem, przywrócić prawidłowe funkcjonowanie mięśni dna miednicy i zapobiec nawrotom dolegliwości.