Nietrzymanie gazów

Nietrzymanie gazów

Nietrzymanie gazów (inaczej: wzdęcia z niekontrolowanym oddawaniem gazów lub niekontynencja gazów) to zaburzenie polegające na utracie zdolności do świadomego zatrzymywania gazów w odbycie. Problem ten, choć często bagatelizowany lub wstydliwy, ma istotny wpływ na jakość życia i samopoczucie – powoduje dyskomfort w relacjach społecznych, stres oraz unikanie aktywności fizycznej czy towarzyskiej.

U kobiet nietrzymanie gazów występuje częściej niż u mężczyzn, głównie z powodu różnic anatomicznych, przebytych porodów, zmian hormonalnych i wpływu zabiegów ginekologicznych na struktury dna miednicy.

Jak działa mechanizm kontroli gazów?

Aby zatrzymać gazy, potrzebna jest skoordynowana praca kilku elementów układu wydalniczego:

• Zwieracza wewnętrznego odbytu – działa niezależnie od naszej woli, zapewnia podstawowe zamknięcie kanału odbytu.
• Zwieracza zewnętrznego odbytu – kontrolowany świadomie, umożliwia „powstrzymanie” gazów lub stolca w sytuacjach społecznych.
• Mięśnia łonowo-odbytniczego – części dna miednicy, który zwiększa kąt między odbytnicą a odbytem, wzmacniając zamknięcie kanału odbytu.
• Układu nerwowego i receptorów czuciowych – które informują nas o tym, czy w odbytnicy znajdują się gazy, płynny czy stały stolec.

Zaburzenie funkcji któregokolwiek z tych elementów może prowadzić do utraty kontroli nad wydalaniem gazów.

Przyczyny nietrzymania gazów u kobiet

Nietrzymanie gazów może mieć różne podłoże – zarówno mięśniowe, nerwowe, jak i mechaniczne. Do najczęstszych przyczyn należą:

• Porody naturalne, szczególnie z nacięciem krocza lub pęknięciem III–IV stopnia (uszkodzenie zwieraczy odbytu).
• Rozciągnięcie lub osłabienie mięśni dna miednicy – typowe po porodach, ciężkich pracach fizycznych, przewlekłym kaszlu lub zaparciach.
• Nadmierne napięcie mięśni dna miednicy – paradoksalnie również może zaburzać kontrolę gazów, utrudniając właściwą pracę zwieraczy.
• Uszkodzenia nerwów sromowych (np. po porodzie, operacjach lub długotrwałym parciu).
• Menopauza i związany z nią spadek poziomu estrogenów, powodujący osłabienie elastyczności i ukrwienia tkanek.
• Zabiegi chirurgiczne w obrębie odbytu lub krocza – mogą prowadzić do powstania blizn ograniczających prawidłowy ruch tkanek.

Często nietrzymanie gazów współwystępuje z nietrzymaniem stolca lub obniżeniem narządów miednicy mniejszej, ponieważ wszystkie te problemy mają wspólne podłoże w zaburzeniu funkcji mięśni dna miednicy i zwieraczy odbytu.

Zdarzają się również takie sytuacje, że przyczyną nietrzymania gazów nie są zaburzenia dna miednicy, lecz chore jelita. Przykładem są takie choroby jak zespół SIBO lub zespół jelita drażliwego. W takich przypadkach nawet najlepsze mięśnie dna miednicy mogą nie być w stanie utrzymać stolca czy gazów.

Objawy nietrzymania gazów

Objawy mogą być różnie nasilone, ale najczęściej pacjentki zgłaszają:

• niekontrolowane oddawanie gazów w sytuacjach codziennych,
• trudność w utrzymaniu gazów przy parciu lub wysiłku,
• uczucie „luźności” w odbycie,
• obniżone czucie w okolicy odbytu,
• współwystępujące nietrzymanie stolca lub uczucie parcia bez możliwości zatrzymania.

Choć może wydawać się to drobną dolegliwością, nietrzymanie gazów często prowadzi do napięcia emocjonalnego, unikania kontaktów społecznych, a nawet depresji. Dlatego nie warto go bagatelizować – to objaw, który wymaga diagnozy i terapii.

Jak możemy Ci pomóc ?

Fizjoterapia uroginekologiczna jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia nietrzymania gazów, zwłaszcza gdy przyczyną jest osłabienie, nadmierne napięcie lub nieprawidłowa koordynacja mięśni dna miednicy.

Diagnostyka funkcjonalna w gabinecie fizjoterapeutycznym

Pierwszym krokiem jest dokładna ocena pracy mięśni dna miednicy – ich siły, napięcia, czucia i zdolności do szybkiego reagowania. Badanie może odbywać się przez pochwę (per vaginam) lub przez odbyt (per rectum), w zależności od lokalizacji problemu. Fizjoterapeuta sprawdza, jak współpracują mięśnie dna miednicy ze zwieraczami odbytu i przeponą oddechową.

Kolejnym badaniem jest USG przezkroczowe dla oceny kąta Parksa czyli kata odbytowo-odbytniczego mówiące głównie o pracy mięśnia łonowo-odbytniczego. Norma tego kąta wynosi 95-105 stopni. W czasie wstrzymywania gazów lub stolca zmniejsza się on do ok. 80 stopni. Podczas defekacji zwiększa się do 110-150 stopni. Jeżeli jest on powiększony przy braku defekacji mówi to o osłabieniu mięśni dna miednicy, a szczególnie mięśnia łonowo-odbytniczego. Z kolei jego stale zmniejszony kąt występuje często u osób z zaparciami i hemoroidami. 

Badanie emg dna miednicy bada pobudliwość nerwowo-mięśniową za pomocę elektrody doodbytniczej lub dopochwowej. Jest to miarodajne badanie napięcia spoczynkowego mięśni oraz ich skurczu i zdolności relaksacyjnych. W żaden inny sposób nie ocenimy obiektywnie czy mięśnie dna miednicy są zbyt napięte, osłabione lub odnerwione. 

Subiektywna funkcjonalna ocena zwieraczy odbytu opiera się na skali Wexnera, którą wypełnia pacjent. Według własnych odczuć określa częstotliwość nietrzymania stolca stałego, płynnego, gazów, zużycia materiałów higienicznych oraz zmianę stylu życia. Skalę Wexnera wypełnia się na początku terapii, podczas wywiadu medycznego oraz po zakończonym leczeniu. Wypełnienie skali Wexnera w trakcie terapii może być dla pacjenta bardzo motywujące, by nie poddawać się, kontynuować terapię i pracę własną nad dietą i ćwiczeniami.

Terapia manualna

W zależności od potrzeb pacjentki, stosuje się:

• techniki rozluźniające przy nadmiernym napięciu mięśni (np. mięśnia guziczno-odbytniczego),
• mobilizację blizn po nacięciu lub pęknięciu krocza,
• terapię wisceralną – poprawiającą ruchomość odbytnicy i narządów miednicy,
• technikę biofeedback – uczącą pacjentkę prawidłowego napięcia i relaksacji mięśni,
• biofeedback połączony z elektrostymulacją lub USG.

Trening mięśni dna miednicy

Fizjoterapeuta uczy, jak prawidłowo aktywować mięśnie dna miednicy – bez nadmiernego napinania pośladków czy brzucha. Celem terapii jest zwiększenie siły, wytrzymałości i koordynacji mięśni odpowiedzialnych za utrzymanie gazów.

Nauka prawidłowych nawyków

Pacjentka uczy się, jak w codziennym życiu wspierać pracę mięśni dna miednicy:

• jak prawidłowo siedzieć, wstawać i podnosić przedmioty,
• jak unikać nadmiernego parcia przy defekacji,
• jak stosować właściwą pozycję toaletową,
• jak oddychać w sposób sprzyjający stabilizacji miednicy.

Nietrzymanie gazów to dolegliwość, która może mieć swoje źródło w zaburzeniu funkcji mięśni dna miednicy i zwieraczy odbytu. Choć często wiąże się ze wstydem, jest to problem medyczny, który można i warto leczyć. Fizjoterapia uroginekologiczna stanowi skuteczną, nieinwazyjną metodę terapii, pozwalającą odzyskać kontrolę, komfort i pewność siebie. W wielu przypadkach już po kilku tygodniach terapii pacjentki zauważają znaczną poprawę – fizjoterapia może skutecznie zastąpić leczenie farmakologiczne lub chirurgiczne, jeśli zostanie wdrożona wcześnie.